पुणे: दिव्यांग व्यक्तींसोबत (पीडब्ल्यूडी) काम करणाऱ्या सर्व नागरी संस्था आणि संस्थांच्या कामकाजात एकसमानता सुनिश्चित करण्यासाठी आणि त्यांची जबाबदारी आणि सेवा गुणवत्ता वाढविण्यासाठी अपंग कल्याण विभागाने गेल्या आठवड्यात एक सरकारी ठराव जारी केला. या ठरावाने वार्षिक नोंदणी, तपासणी, देखरेख आणि नोंदणी प्रमाणपत्रांचे नूतनीकरण आवश्यक असलेली प्रणाली सादर केली.प्रणाली या कार्यांसाठी कालबद्ध दृष्टिकोनाला प्रोत्साहन देत असताना, क्षेत्रातील कार्यकर्ते पूर्णपणे खूश नाहीत. ते म्हणाले की जरी बेकायदेशीर संस्था किंवा CSR (कॉर्पोरेट सोशल रिस्पॉन्सिबिलिटी) च्या मोठ्या रकमेचे पैसे काढून टाकण्याच्या दिशेने हे एक सकारात्मक पाऊल असले तरी, नियमांमध्ये व्यक्तींचा समावेश नसावा आणि वार्षिक 1 लाख रुपयांपेक्षा कमी उलाढाल असलेल्या संस्थांना सूट दिली पाहिजे.त्यांनी असा युक्तिवाद केला की लहान संस्था आणि व्यक्तींची अनिवार्य नोंदणी अपंगांना सशक्त करण्याच्या प्रयत्नांना अडथळा आणू शकते, कारण नोकरशाही लाल फीत टाळण्यासाठी लोक अशा गटांशी संलग्न होऊ शकत नाहीत. प्रहार दिव्यांग क्रांती संघटनेचे महाराष्ट्र अध्यक्ष धर्मेंद्र सातव म्हणाले, “आपल्याला PwD ला मदत करायची असली तरी आधी सरकारची परवानगी घ्यावी लागेल असे वाटते. अगोदरच अपंगांना सक्षम बनवण्याचे कारण मुख्य प्रवाहात दुर्लक्षित केले जाते, आणि कोणीही त्यांच्यासोबत काम करू इच्छित नाही. यामुळे लोक आणखी दुरावतील,” सातव म्हणाले.तथापि, त्यांनी कबूल केले की अशा बनावट संस्था आहेत ज्या पीडब्ल्यूडीला मदत करण्याच्या नावाखाली मोठ्या देणग्या घेतात परंतु मदत करत नाहीत. “अशा काही कंपन्या देखील आहेत ज्यांना त्यांचे पैसे लाँडर करायचे आहेत आणि म्हणून 30% पैसे घेण्यासाठी आणि उर्वरित 70% व्हाईटवॉश करण्यासाठी बनावट संस्थांशी करार करतात. म्हणून, 1 लाख रुपयांपेक्षा जास्त उलाढाल असलेल्या कोणत्याही संस्थेला नोंदणी करण्यास सांगितले पाहिजे आणि प्रक्रियेतून जावे लागेल, परंतु व्यक्ती आणि लहान संस्थांना सरकारकडून मान्यता मिळण्याच्या परीक्षेपासून वाचले पाहिजे, कारण त्यांना सरकारकडून मान्यता मिळणे आवश्यक आहे. भ्रष्टाचार,” सातव म्हणाले.अपंग व्यक्तींचे हक्क अधिनियम, 2016 च्या कलम 49-53 नुसार, अपंग व्यक्तींचे कल्याण, आरोग्य, विकास, पुनर्वसन आणि सक्षमीकरण या क्षेत्रात काम करणाऱ्या नागरी संस्था/संस्थांची नोंदणी करणे अनिवार्य आहे, असे जीआरमध्ये नमूद केले आहे, त्यात असेही नमूद करण्यात आले आहे की, अपंगत्वाच्या नोंदणीशिवाय कोणतीही व्यक्ती या क्षेत्रात काम करू शकत नाही.या संस्थांना ज्या अनेक निकषांची पूर्तता करणे आवश्यक आहे त्यात पुरेसा कर्मचारी वर्ग, किमान मानके आणि निकष, गेल्या तीन वर्षांच्या लेखापरीक्षित वित्तीय विवरणांसह क्षेत्रात काम करण्याची आर्थिक क्षमता असणे आणि केवळ सरकारी निधीवर अवलंबून नसणे यांचा समावेश आहे. वर्षातून एकदा तरी संस्थांची तपासणी केली जाईल.
