कोल्हापूर: महाराष्ट्र राज्य द्राक्ष बागायतदार संघ – द्राक्ष शेतकऱ्यांची संघटना – फेब्रुवारीपासून सुरू होणाऱ्या आणि मेमध्ये संपणाऱ्या हंगामात घाऊक खरेदीदारांकडून होणाऱ्या फसवणुकीच्या घटनांना आळा घालण्यासाठी कठोर कायदा करण्याची मागणी केली आहे. सांगली जिल्ह्यात गेल्या काही दिवसांपासून आंध्र प्रदेश आणि सोलापूर येथील घाऊक खरेदी व्यापाऱ्यांनी द्राक्ष शेतकऱ्यांची फसवणूक केल्याची दोन प्रकरणे समोर आली आहेत.
व्यापाऱ्यांनी पेमेंट न दिल्याने या प्रकरणांमध्ये पीडितांचे एकत्रितपणे २५ लाखांचे नुकसान झाले. द्राक्ष काढणीच्या हंगामात दरवर्षी अशीच प्रकरणे समोर येतात, त्यामुळे शेतकऱ्यांचे कोट्यवधी रुपयांचे नुकसान होत असल्याचा दावा असोसिएशनने केला आहे. व्यापाऱ्यांशी बहुतांश तोंडी वचनबद्धतेचा करार करताना पुरेशी खबरदारी न घेतल्याचा ठपकाही यात शेतकऱ्यांनी ठेवला आहे. महाराष्ट्र राज्य द्राक्ष संघाचे उपाध्यक्ष मारुती चव्हाण म्हणाले, “अलिकडेच आम्ही सांगलीत जिल्हाधिकारी कार्यालयावर मोर्चा काढला, ज्यात द्राक्ष शेतकऱ्यांची फसवणूक करणाऱ्या व्यापाऱ्यांना कठोर शिक्षा व्हावी, अशा विविध मागण्या कराव्यात. सध्या शेतकऱ्यांची फसवणूक करून फरार झालेल्या व्यापाऱ्यांवर सहजासहजी गुन्हा दाखल करून शेतकऱ्यांची फसवणूक करण्यास तयार आहेत.”ते पुढे म्हणाले, “आम्ही शेतकऱ्यांना सल्ला दिला आहे की, व्यापाऱ्यांना आगाऊ पैसे भरण्यापूर्वी ट्रक भरू देऊ नका. बाजारातील दरापेक्षा जास्त पैसे देण्याचे आश्वासन देणाऱ्या व्यापाऱ्यांनी फसवणूक टाळावी.”द्राक्ष हे राज्यातील प्रमुख बागायती नगदी पीक असून त्याची सरासरी 3.5 लाख एकरवर लागवड केली जाते. एकूण क्षेत्रापैकी १ लाख एकर क्षेत्रावरील उत्पादन बेदाणा उत्पादनासाठी जाते. 25,000 ते 30,000 एकरवर उत्पादित केलेली द्राक्षे निर्यात केली जातात, तर उर्वरित भारतातील मोठ्या शहरांमध्ये विकली जातात. महाराष्ट्रात द्राक्षांची एकूण उलाढाल 15,000 कोटी रुपये आहे. अरुण माने, एक द्राक्ष शेतकरी म्हणाले, “फसवणूक करण्याचा सर्वात सामान्य प्रकार म्हणजे व्यापारी द्राक्षांच्या सुरुवातीच्या मालासाठी पैसे देऊन शेतकऱ्याचा विश्वास संपादन करतो आणि नंतर उर्वरित बॅचसाठी पैसे देण्याचे आश्वासन देतो.”ते पुढे म्हणाले, “तथापि, कोणतेही पेमेंट केले जात नाही. बहुतेक व्यापारी इतर राज्यांतून येतात. हा व्यवहार परस्पर विश्वासावर आधारित असल्याने, व्यापारी पैसे देण्याच्या कोणत्याही स्थितीत आहे की नाही हे शेतकरी प्रमाणीकरणासाठी पुढे सरसावत नाहीत. काहीवेळा, व्यापारी आपला कमी दर्जाचा माल चढ्या भावाने विकण्यास उत्सुक असलेल्या शेतकऱ्याचा गैरफायदा घेतात.”
